W środowiskach proekologicznych często obarcza się współczesną technikę odpowiedzialnością za zniszczenie środowiska, a także za wyjałowienie etyczne i duchowe człowieka. W Polsce stanowisko to w sposób najbardziej radykalny przedstawia profesor Henryk Skolimowski. W licznych publikacjach na ten temat twierdzi, że mamy do czynienia z techniką, która zbanalizowała sens ludzkiego życia i bardziej panuje nad człowiekiem niż człowiek nad nią. Podobnego zdania są znani filozofowie cywilizacji, tacy jak Spengler, Toynbee, Bierdiajew, Heidegger, Marcuse, Ellul, Postman i wielu innych. Nie brak jednak stanowisk bardziej przychylnych postępowi technicznemu. W artykule sugeruje się potrzebę rozróżnień w tym temacie. Z ekologicznego i z moralnego punktu widzenia niektóre gałęzie współczesnej techniki, takie jak niezwykle rozbudowany przemysł zbrojeniowy, system energetyki opartej na paliwach kopalnych czy system transportu opartego na motoryzacji są rzeczywiście nazbyt destrukcyjne i wymagają redukcji bądź przebudowy. Inne gałęzie, takie jak biotechnologia roślinna i inne modyfikacje genetyczne, są w toku dyskusji i testowania. W odniesieniu do nich należy stosować ekologiczną zasadę przezorności, ale nie nazywać ich ironicznie „bawieniem się w Pana Boga”. Jeszcze inne zastosowania techniki, takie jak mechanizacja prac domowych czy wszystko, co wiąże się z telekomunikacją, wydają się zasadniczo dobre, bowiem to, co sublimuje ludzki wysiłek i co ludzi łączy, choćby tylko zewnętrznie, jest dobre. W końcowej części artykułu stawia się pytanie, w jakiej mierze słuszne jest ostre przeciwstawianie postępu technicznego i moralnego? Zwykle uważa się, że istotą postępu moralnego jest jakość bezpośrednich stosunków międzyludzkich. Postęp naukowo-techniczny zmienia jednak otoczenie tych stosunków, toteż wydaje się, że jeśli je zmienia na lepsze, na przykład poprzez przyspieszony przepływ idei i informacji, zmniejszanie cierpienia czy sublimację wysiłku, zasługuje równie na miano postępu moralnego.
Bibliografia
CZUANG-TSY, Prawdziwa księga południowego kwiatu, przeł. Jabłoński W., Chmielewski J., Łukasiewicz O., PWN, Warszawa 1953.
DEVALL B., SESSIONS G., Ekologia głęboka, przeł. Margielewicz E., wyd. Pusty Obłok, Warszawa 1995 (or. 1985).
FINKIELKRAUT A., Europy prawie już nie ma (wywiad udzielony Włodek-Biernat L.), „Gazeta Wyborcza” n. 143 (21.VI. 2007), s. 16.
FUKUYAMA F., Wielki wstrząs. Natura ludzka a odbudowa porządku społecznego., przeł. Komorowska H. i Dorosz K., wyd. Politeja, Warszawa 2000 (or. 1999).
GÓRNY M., Ekorozwój wsi i rolnictwa, wyd. Duszpasterstwa Rolników, Włocławek 2002.
KAMIEŃSKA B., Życie wymyka się spod kontroli, „Zielone Brygady”, 2/2007.
HEIDEGGER M., Gelassenheit, G. Neske Pfullingen Verlag, Tübingen 1959 (or. 1955).
HUBIG CHR. (red.), Technik: die Klassiker der Technikphilosophie, ed. Sigma, Berlin 2000.
HULL Z., Czy idea sustainable development ukazuje nową wizję rozwoju cywilizacyjnego? w: „Problemy Ekorozwoju. Studia Ffilozoficzno-Sozologiczne”, vol. 2, no. 1 (2007) s. 49 – 57.
JAN PAWEŁ II, enc. Redemptor hominis, 1979.
JONAS H., Zasada odpowiedzialności, przeł. Klimowicz M., wyd. Platan, Kraków 1996 (or. 1983).
KIEPAS A., Człowiek wobec dylematów filozofii techniki, wyd. Gnome, Katowice 2000.
KROES P., „Technology, philosophy of” w: Craig E., Encyclopedia of Philosophy, Routledge, London 1998, t. 8, s. 284 – 288.
LIGOCKI A. B., Ziemia na rozdrożu – wyzwania i dylematy ery biologii, „Nauka” 4/2006.
NISBET R., History of the Idea of Progress, Basic Books, New York 1980.
ROSZAK TH., The Voice of the Earth, Bantam Press, London 1993.
SCHÜTZ E. (RED.); Kultura techniki: studia i szkice, Sellmer I. i S., Wyd. Poznańskie, Poznań 2001.
SKOLIMOWSKI H., Philosophy for a New Civilisation, wyd. Gyan Publishing House, New Delhi 2005.
SKOLIMOWSKI H., Filozofia Żyjąca, przeł. Wojciechowski J., wyd. Pusty Obłok, Warszawa 1994;
SKOLIMOWSKI H., Technika a przeznaczenie człowieka, wyd. Etos, Warszawa 1995.
SOBÓR WAT. II (1965), konst. Gaudium et spes.
SORMAN G., Prawdziwi myśliciele naszych czasów, przeł. Miszalski M., Czytelnik, Warszawa 1993.
SPENGLER O., Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens. C. H. Beck Verlag, München 1931.
ZOGLAUER TH. (red.), Technikphilosophie, K. Alber Verlag, Freiburg 2002.