Zboża – zdrowie czy choroba
Aleksandra Badora
aleksandra.badora@up.lublin.plDepartment of Agricultural and Environmental Chemistry, Sub-department of Quality and Standardization of Plant Materials, University of Life Sciences in Lublin, 15 Akademicka Street, 20-950 Lublin (Polska)
Jolanta Kozłowska-Strawskaa
Department of Agricultural and Environmental Chemistry, Sub-department of Quality and Standardization of Plant Materials, University of Life Sciences in Lublin, 15 Akademicka Street, 20-950 Lublin (Polska)
Jolanta Domańska
Department of Agricultural and Environmental Chemistry (Polska)
Tadeusz Filipek
Department of Agricultural and Environmental Chemistry (Polska)
Abstrakt
W wyniku odpowiedniej ingerencji w agroekosystemy człowiek steruje ich produktywnością i zwiększać ilość produkowanej biomasy, która może być spożytkowana jako pokarm dla człowieka, karma dla zwierząt i surowiec dla wielu gałęzi przemysłu, z paliwowym włącznie. Takie rolnictwo łączy prawa przyrody i działalność człowieka w jeden spójny układ. FAO od dawna zwraca uwagę na ideę bezpieczeństwa żywnościowego, gdyż dostateczna ilość zdrowego pożywienia jest warunkiem koniecznym do życia. Jednak publicznie nie mówi się na temat zbóż zmienionych genetycznie nie tylko w celu zwiększenia plonów, ale również pobudzenia apetytu konsumenta. Wszechobecna promocja zbóż zachwalanych jako zdrowa żywność ustaliła trendy i mody w diecie oraz podporządkowała im rynki rolne i pola produkcyjne. Uprawa roślin alternatywnych, m. in. szkarłatu ukazuje rolnictwo jako działalność gospodarczą, która łączy prawa przyrody z ingerencją człowieka w jeden spójny układ działający zgodnie z zasadą ekorozwoju. W ten sposób eksploatuje się zasoby gruntów ornych w zrównoważony sposób. Ponadto nasiona roślin amarantusa (Amaranthus cruentus L.), z uwagi na wysoką wartość odżywczą, a zwłaszcza z uwagi na szczególne właściwości białka, tłuszczu i skrobi, cieszą się coraz większym zainteresowaniem wśród producentów, konsumentów i przedstawicieli przemysłu. Dlatego celem niniejszej pracy była ocena przydatności zapomnianej rośliny jaką jest amarantus pod kątem wpływu surowców i produktów uzyskanych z tej rośliny na zdrowie człowieka i w kontekście dominacji pszenicy i jej przetworów na rynkach rolnych.
Słowa kluczowe:
bezpieczeństwo żywności a zdrowie, pszenica a zdrowie, gluten a zdrowie, amarnatus jako ekoprodukt przyszłości, zrównoważone zarządzanie jakością pół produkcyjnychBibliografia
BABUCHOWSKI A., 2005, Żywność i zdrowie, in: Bezp. Hig. Żyw. nr 10, p. 20-22.
Google Scholar
BADORA A., Kształtowanie się równowagi jonowej w jęczmieniu jarym w zależności od stężenia glinu ruchomego w glebie, rozprawa doktorska, Lublin 1992.
Google Scholar
BADORA A., Mobilne formy wybranych metali w glebach oraz niektóre aspekty ich immobilizacji. Rozprawy Naukowe AR, 225, Lublin 1999.
Google Scholar
BADORA A., 2000, Selen – pierwiastek znany i nieznany, in: Biul. Magnezol. 5(3), p. 214-221.
Google Scholar
BADORA A., 2002, Bioaccumulation of Al, Mn, Zn and Cd in Pea Plants (Pisum sativum L.) Against a Background of Unconventional Binding Agents, in: Polish J. Environ. Studies Vol. 11, No. 2, p. 109-116.
Google Scholar
BADORA A., Sorbenty Mineralne w Środowisku. Wybrane zagadnienia, UP, Lublin 2011.
Google Scholar
BADORA A. (ed.), Kształtowanie jakości i standaryzacja surowców roślinnych, UP, Lu-blin 2012.
Google Scholar
BENDER J., GILEWSKA M., Współczesne rolnictwo a ekorozwój, in: Interdyscyplinarna Konferencja ‘Mechanizmy i uwarunkowania ekorozwoju’, Białystok, 14-16.11.1996.
Google Scholar
BERRIEDALE-JOHNSON M., Kuchnia domowa. Dieta bezglutenowa, Wyd. RM 2012.
Google Scholar
BORKOWSKI B., DUDEK H., SZCZĘSNY W., 2003, Regionalne zróżnicowanie poziomu i profilu konsumpcji żywności w krajach europejskich, in: Rocz. Nauk Rol. Ser. G, t. 90 z. 2, p. 7-17.
Google Scholar
BOROWY T., KUBIAK M. S., 2012, Amarantus w piekarstwie, in: Przegląd Zbożowo-Młynarsk., R. 56 nr 1, p. 22-23.
Google Scholar
CARSON R., Silent spring, Houghton Mifflin, Indianapolis 1962.
Google Scholar
COULTATE T. P., Food. The Chemistry of Its Components, RSC Publishing, London 2007.
Google Scholar
CZAPLICKI S., OGRODOWSKA D., TAŃSKA M., ZADERNOWSKI R., 2011, Właściwości fizyczne nasion amarantusa (Amatanthus cruentus) pochodzącego z różnych rejonów uprawy w Polsce, in: Żywność. Nauka. Technologia. Jakość nr 6(79), p. 91-104.
Google Scholar
DAREWICZ M., DZIUBA J., 2007, Dietozależny charakter enteropatii pokarmowych na przykładzie celiakii, in: Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2 (57), p. 40-50.
Google Scholar
DAVIS W., Dieta bez pszenicy. Jak pozbyć się pszennego brzucha i być zdrowym, Bukowy Las, 2013.
Google Scholar
DIETRYCH-SZÓSTAK D., PODOLSKA G., MAJ L., 2008, Wpływ nawożenia azotem na plon oraz zawartość białka i flawonoidów w orzeszkach gryki, in: Fragm. Agronom., p. 101-109.
Google Scholar
DUDZIAK S., PUŚCIAN T., STEFANIAK E., 2010, Nieznane rośliny. Szarłat (Amarantus), in: Kalendarz Rolników, Wyd. Duszp. Roln., p. 55.
Google Scholar
EADES M. R., EADES M. D., SOLOM U., The Low Carb Comfort Food Cookbook, John Wiley & Sons 2002.
Google Scholar
FILIPEK T., FOTYMA M., LIPIŃSKI W., 2006, Stan, przyczyny i skutki zakwaszenia gleb ornych w Polsce, in: Nawozy i Nawożenie nr 2(27), p. 7-38.
Google Scholar
FLIS K., KONASZEWSKA W., Podstawy Żywienia Człowieka. WSiP, Warszawa 1986.
Google Scholar
GAJEWSKA R., LEBIEDZIŃSKA A., MALINOWSKA E., SZEFER P., 2002, Ocena jakości zdrowotnej szarłatu (amarantusa), in: Rocz. Państ. Zakł. Hig., 53 Nr 2, p. 141-147.
Google Scholar
GAWĘCKI J., MOSSOR-PIETRASZEWSKA T., Kompendium Wiedzy o Żywności, Żywieniu i Zdrowiu, PWN, Warszawa 2006.
Google Scholar
GEORGE S., Czyj kryzys, czyja odpowiedź, Inst. Wyd. Książka i Prasa, Warszawa 2011.
Google Scholar
GOLIA E. E., DIMIRKOU A I., MITSIOS K., 2008, Influence of some soil parameters on heavy metals accumulation by vegetables grown in agricultural soils of different soil orders, in: Bull Environ Contam. Toxicol. 81, p. 80-84.
Google Scholar
GRABIŃSKI J., 2005, Wpływ zawartości kadmu w ziarnie pszenicy jarej na wartość technologiczną, in: Biul IHAR 237/238, p. 31-37.
Google Scholar
HRYNCEWICZ Z., Uprawa Roślin Rolniczych. PWRiL, Warszawa 1992.
Google Scholar
JANUSZEWSKA-JOŹWIAK K., 2009, Opracowanie sposobu i określenie optymalnych warunków przetwarzania mączki poekstrakcyjnej szarłatu, rozprawa doktorska, Politechnika Gdańska.
Google Scholar
KALINOWSKA-ZDUN M., KOŁPAK R., OSTROWSKA D., ROZBICI J., SZCZYGIEL-SKI T., WYSZYŃSKI Z. (eds.)., 1999, Środowiskowe i agrotechniczne uwarunkowania jakości płodów rolnych, Fundacja Rozwój SGGW, p. 93-218.
Google Scholar
KLIMONT K., OSIŃSKA A., 2004, Wpływ herbicydów na wartość siewną i zawartość niektórych składników w ziarnie pszenicy ozimej, jęczmienia jarego i pszenżyta jarego, in: Biuletyn IHAR nr 233, p. 49-58.
Google Scholar
KŁOCZKO I., 2008, Amarantus – wartości odżywcze i funkcjonalne oraz możliwości wykorzystania w profilaktyce żywieniowej, in: Przegl. Piekarski i Cukierniczy R. 56 nr 2, p. 37-39.
Google Scholar
KOT A., ZARĘBA S., 2005, Produkty zbożowe źródłem żelaza i manganu, in: Roczn. PZH 56, nr 1, p. 91- 96.
Google Scholar
LUSTIG R., Fat Chance, Fourth Estate, Harper Collins Publ., UK 2013.
Google Scholar
MANAHAN S. E., Toksykologia środowiska. Aspekty chemiczne i biochemiczne. PWN, Warszawa 2011.
Google Scholar
MARCINIAK-ŁUKASIAK K., SKRZYPACZ M., 2008, Koncentrat chleba bezglutenowego z dodatkiem mąki z szarłatu, in: Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 4 (59), p. 131-140.
Google Scholar
MARCOLA J., Dieta bez zbóż, Mada Wydawnictwo, 2006.
Google Scholar
MIZERSKI R., NOWAK B., KARCZ W., 2002, Wzrost siewek kukurydzy w obecności jonów glinu, in: Zesz. Probl. Post. Nauk Rol. 488, p. 711 – 717.
Google Scholar
MOŚCICKI L., WÓJTOWICZ A., 2009, Pro-dukty pełnoziarniste. Część IV. 1. Zanieczyszczenie produktów zbożowych metalami cięż-kimi, in: Przegląd Zbożowo-Młynarski, p. 28-31.
Google Scholar
MUSGROVE P., Public and private role In Heath. Theory and financing patterns. HNP Discussion Paper prepared for the World Bank, Washington DC 1996.
Google Scholar
NIEKRASZ A., 2011, Amarantus – złoto XXI wieku, in: Echo życia, Wszechnica Diabetologiczna PSD w Białymstoku, nr Pl/R22, p. 4-7.
Google Scholar
NORVELL W. A., WU J., HOPKINS D. G., WELCH R. M., 2000, Association of cadmium in durum wheat grain with soil chloride and chelate-extractable soil cadmium, in: Soil Sci. Soc. Am. J. 64, p. 2162-2168.
Google Scholar
NOWOROLNIK K., 2006, Plonowanie wybra-nych zbóż jarych w zależności od pH gleby, in: Bibiotheca Fragm.. Agronom. T. 10, p. 59-67.
Google Scholar
OBIEDZIŃSKI M., Wybrane Zagadnienia z Analizy Żywności, SGGW, Warszawa 2009.
Google Scholar
PIECYK M., RĘBIŚ M., RĘBIŚ Ż., WOROBIEJ E., 2009, Zawartość i charakterystyka składników odżywczych w produktach z szarłatu, in: Bromat. Chemia Toksykol. nr XLII, 2009, 2, p. 147-153.
Google Scholar
PIESIEWICZ H., 2012, Amaranthus – manna XXI wieku, in: Przegl. Piekarniczy i Cukierniczy R. 57, nr 4, 12, p. 14-15.
Google Scholar
PODOLSKA G., KRASOWICZ S., SUŁEK A., 2005, Ocena ekonomiczna i jakościowa uprawy pszenicy ozimej przy różnym poziomie nawożenia azotem, in: Pam. Puł. 139, p. 175-188.
Google Scholar
PROKOPOWICZ D., 2001, Właściwości zdrowotne szarłatu (Amaranthus cruentus), in: Med. Wet. 57 (8), p. 559-561.
Google Scholar
PRZYBULEWSKA K., STOLARSKA A., 2004, Wpływ stężenia metali (Hg, Pb, Cu) w glebie na wzrost i rozwój siewek jęczmienia, in: J. Elementom. nr 9 (3), p. 469-475.
Google Scholar
RADZIEWICZ J., 2011, Amarantus – jego właściwości żywieniowe i zdrowotne, in: Rol. Magazyn Elektroniczny, nr 41.
Google Scholar
RAKIEL-CZARNECKA W., Zdrowa żywność z polskich zbóż. Codziennie jedz produkty zbożowe, Wyd. KRIR, Warszawa 2010.
Google Scholar
ROGALSKI L., 1997, Wybrane aspekty zagrożenia środowiska powodowane ochroną roślin, in: Postępy w Ochronie Roślin Vol 37(1), p. 238-242.
Google Scholar
ROZBICKI J., Kształtowanie wielkości i jako-ści plonu zbóż, in: Rozbicki J. (ed.), Produkcja i Rynek Zbóż., Wyd. Wieś Jutra, Warszawa 2002, p. 141-159.
Google Scholar
RYWOTYCKI R., 2005, Właściwości żywie-niowe i zdrowotne szarłatu (amarantusa) dla ludzi i zwierząt, in: Przegl. Zboż. Młyn. 10. p. 24-26.
Google Scholar
SOBIECH E., SMOCZYŃSKA K., MARKIE-WICZ K., 2003, Badanie zawartości niezbędnych składników mineralnych i metali szkodliwych w ziarnie, mące i otrębach pszenicy różnych odmian, in: Bromat. Chem. Toksykol. 36, p. 23-28.
Google Scholar
STANKO S., 2005, Interwencja na rynku zbóż, in: Wieś Jutra 4, p. 4-6.
Google Scholar
STIGLIANI N. S., ANDERBORG P. Jaffe., 1993, Industrial metabolism and long term risks from accumulated chemicals in the Rhine Basin, in: Industry and Environment 16(3), p. 30-35.
Google Scholar
SZATNIK-KLOC A., 1999, Wpływ stresu glinowego na wzrost oraz anatomiczne i morfologiczne cechy korzeni wybranych zbóż, in: Acta Agrophysica 23, p. 167-175.
Google Scholar
SZTEKE B., SZYMCZYK K., 2005, Zanieczyszczenie zbóż na podstawie badań monitoringowych, in: Przegląd Zbożowo-Młynarski nr 8, p. 6-9.
Google Scholar
SZOZDA K., 2009, Plony głównych płodów rolnych – zmiany w plonowaniu i strukturze zasiewów za ostatnie 3 lata. Zestawienie na podstawie informacji z PZDR. Warmińsko-Mazurski ODR w Olsztynie oddział w Olecku.
Google Scholar
ŚLUSARCZYK M., 1991, Wpływ odczynu gleby i dawki manganu na zawartość i skład cukrowców oraz związków fenolowych w jęczmieniu jarym (Hordeum vulgare L.), in: Pam. Puł. z. 99, p. 129-144.
Google Scholar
ŚWIDERSKI F., Żywność wygodna i żywność funkcjonalna, Wyd. N-T, Warszawa 2003.
Google Scholar
ŚWIETLIKOWSKA K. (ed.), Surowce Spożywcze Pochodzenia Roślinnego, Wyd. SGGW, Warszawa 2006.
Google Scholar
TERELAK H., PIOTROWSKA M., MOTO-WICKA-TERELAK T., STUCZYŃSKI T., BUDZYŃSKA K., 1995, Zawartość metali ciężkich i siarki w glebach użytków rolnych Polski oraz ich zanieczyszczenie tymi składnikami, in: Zesz. Prob.. Post. Nauk Roln. 418, p. 45-59.
Google Scholar
TRACZYK P., 2002, Potencjalne działanie alergizujące wybranych substancji dodatko-wych występujących w żywności i pożywieniu, in: Żyw. Człowieka i Metabolizm t. XXIX, nr 3, p. 196-201.
Google Scholar
TYBURCY A., 2005, Zabiegi mające na celu zmniejszenie ryzyka zanieczyszczenia ziarna sporyszem, in: Przegl. Zbożowo-Młynarski nr 11, p. 31-32.
Google Scholar
TYBURCY A., 2006, Znaczenie zbóż w żywieniu człowieka, in: Przegl. Zbożowo-Młynarski 11, p. 9-10.
Google Scholar
WĄSOWICZ W., ZACHARA B., 1987, Selenium concentrations in the blood and urine of a healthy Polish sub-population, in: J. Clin. Chem. Clin. Biochem. 25(7), p. 409-420.
Google Scholar
WIERZBICKA M., BULSKA E., PYRZYŃSKA K., WYSOCKA I., ZACHARA B. A., Selen pierwiastek ważny dla zdrowia, fascynujący dla badacza, Warszawa 2007.
Google Scholar
WRUTNIAK A., 2006, ECO Euro Energia, in: Nasz Rzepak 11, p. 18-20.
Google Scholar
ZŁOTA KARTA PRAWIDŁOWEGO ŻYWIE-NIA, 1998, in: Gazeta Lekarska.
Google Scholar
Autorzy
Aleksandra Badoraaleksandra.badora@up.lublin.pl
Department of Agricultural and Environmental Chemistry, Sub-department of Quality and Standardization of Plant Materials, University of Life Sciences in Lublin, 15 Akademicka Street, 20-950 Lublin Polska
Autorzy
Jolanta Kozłowska-StrawskaaDepartment of Agricultural and Environmental Chemistry, Sub-department of Quality and Standardization of Plant Materials, University of Life Sciences in Lublin, 15 Akademicka Street, 20-950 Lublin Polska
Autorzy
Jolanta DomańskaDepartment of Agricultural and Environmental Chemistry Polska
Autorzy
Tadeusz FilipekDepartment of Agricultural and Environmental Chemistry Polska
Statystyki
Abstract views: 34PDF downloads: 17
Licencja
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-sa/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.