OCHRONA ZABYTKOWYCH RUIN - PROBLEMY BADAWCZE I PROJEKTOWE NA PRZYKŁADZIE ZAMKU W SOCHACZEWIE

Maria Brykowska

doi:10.35784/odk.871

PDF

Opublikowane: 2018-11-29

DOI: https://doi.org/10.35784/odk.871

Numer Nr 6 (2018)

Artykuły

OCHRONA ZABYTKOWYCH RUIN - PROBLEMY BADAWCZE I PROJEKTOWE NA PRZYKŁADZIE ZAMKU W SOCHACZEWIE
Maria Brykowska

11-27
ZABEZPIECZENIE I EKSPOZYCJA MURÓW ZAMKU W CZŁUCHOWIE - DOŚWIADCZENIA I NOWE PROBLEMY
Grzegorz Bukal

29-42
NIEOCZYWISTA ROLA RUIN POPRZEMYSŁOWYCH W KRAJOBRAZIE KULTUROWYM POLSKI
Jacek Dąbrowski, Bartosz M. Walczak

43-52
ATRAKCYJNOŚĆ WSPÓŁCZESNEJ RUINY WSPÓŁCZESNE FUNKCJONOWANIE HISTORYCZNYCH RUIN ZAMKÓW W MAŁOPOLSCE
Paweł Dettloff

53-71
METODY INWENTARYZACJI OBIEKTÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ W STANIE RUINY
Katarzyna Drobek, Bartosz Szostak, Wojciech Królikowski

73-86
KARTA OCHRONY HISTORYCZNYCH RUIN - TEORIA A PRAKTYKA. PRZYKŁADY Z MAŁOPOLSKI
Jan Janczykowski

87-95
WSPÓŁCZESNE ZAGOSPODAROWANIE RUIN W OBSZARZE HISTORYCZNEGO UKŁADU URBANISTYCZNEGO GDAŃSKA
Agnieszka Kowalska

97-104
OCHRONA HISTORYCZNYCH RUIN NA POGRANICZU POLSKO-NIEMIECKIM. PRZYPADEK DZIEDZICTWA KULTUROWEGO DAWNEGO KSIĘSTWA POMORSKIEGO
Izabela Kozłowska, Agnieszka Lamprecht

105-116
OCHRONA I KONSERWACJA RUIN - PRZEMIANY METOD NA PRZYKŁADZIE MAZOWSZA
Jakub Lewicki

117-134
'FUNDAMENT PAMIĘCI'. O DOŚWIADCZENU PRZESTRZENI I POZOSTAŁOŚCI PO BYŁYM OBOZIE KONCENTRACYJNYM W MIEJSCU PAMIĘCI KL PLASZOW
Tomasz Owoc, Kamil Karski

135-143
NIEKTÓRE FORTY TWIERDZY KRAKÓW HISTORYCZNYMI RUINAMI. ZAMIERZENIE CZY KONIECZNOŚĆ
Halina Rojkowska-Tasak

145-151
ZAMEK W SIEWIERZU. ZAŁOŻENIA KONSERWATORSKIE I REWALORYZACJA ZABYTKOWEJ RUINY
Artur Rok

153-162
HAMMERSHUS - DOBRE PRAKTYKI I ZARZĄDZANIE TRWAŁĄ RUINĄ
Andrzej Siwek, Magdalena Trafas-Wołoszyn

163-176
WYBRANE PROBLEMY REALIZACJI PROCESU INWESTYCYJNEGO W OBIEKTACH ZABYTKOWYCH NA PRZYKŁADZIE ZAMKU KSIĄŻĄT MAZOWIECKICH W CIECHANOWIE
Antoni Krzysztof Sobczak

177-190
OCHRONA ZABYTKOWYCH RUIN - ZAŁOŻENIA DO TEORII I PRAKTYKI
Bogusław Szmygin

191-200
KOROZJA BIOLOGICZNA I ROŚLINNOŚĆ A TRWAŁA RUINA
Maciej Trochonowicz, Beata Klimek, Daniel Lisiecki

201-212
KOMPLEKS MŁYNA SOLNEGO I MAGAZYNÓW BYŁEJ KOPALNI SOLI W WAPNIE. UWARUNKOWANIA I PRZESŁANKI DO OCHRONY XX-WIECZNYCH BUDOWLI POPRZEMYSŁOWYCH JAKO TRWAŁEJ RUINY
Miron Urbaniak

213-223

Archiwum

2020

Nr 10
2020-12-22 9
Nr 9
2020-12-04 11

2019

Nr 8
2019-12-20 28
Nr 7
2019-02-27 17

2018

Nr 6
2018-11-29 17
Nr 5
2018-02-28 15

2017

Nr 4
2017-11-29 15
Nr 3
2017-03-21 13

2016

Nr 2
2016-11-28 12
Nr 1
2016-05-30 15

Authors

Maria Brykowska

hfh.icomos@gmail.com

Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej

https://orcid.org/0000-0002-5877-2017 ##orcid.unauthenticated##

Abstrakt

Badania historyczne ruin zamków, a następnie prace konserwatorskie - są procesem złożonym i wieloetapowym. W związku z zagrożeniem katastrofą ruin zamku w Sochaczewie Zespół Badań nad Polskim Średniowieczem, wykonał kompleksowe badania (historyczne, architektoniczne, archeologiczne i techniczne) oraz projekty: konserwacji ruin i zagospodarowania otoczenia. Badania prowadzili w 1966 r.: historyk sztuki Izabela Galicka, archeolog Jerzy Piniński i architekt Maria Brykowska (kierownik i autor projektu); konsultował prace prof. Jan Zachwatowicz.
Ustalono: poziom użytkowania i spalenia grodu (XIII w. - 7,0 m pod nasypem), relikty zamku gotyckiego (poł. XIV w.) i zamek budowany przez starostę Stanisława Radziejowskiego (przed 1630). Następnie wykonano projekt architektoniczny zabezpieczenia ruin (nie zrealizowany).
W 1975-77 r. badania w północnej części zamku wykonał Jerzy Gula, a w latach 2006-2007 ekipa pod kierunkiem Leszka Kajzera – w części południowej i wschodniej; odkryto budynek bramny z czasów starosty Krzysztofa Szydłowieckiego i według źródeł z XVI w. – kilka drewnianych domów. Badania z lat 2011-2013– stanowiły podstawę dotacji UE do realizacji nowego projektu dla celów turystycznych i zabezpieczenia ruin, pod nadzorem konserwatorskim architekta Cezarego Głuszka.
W 1966 r. architekt Jarosław Skrzypczyk wykonał projekt otocznie zamku (zrealizowany), a w 2013 r. uporządkowano teren według poprzedniej koncepcji.
Wieloletnie doświadczenie w organizacji badań i naukowej interpretacji odkryć, dla ochrony wartości zabytkowej ruiny wraz z terenem – stanowiły podstawę propozycji zmian do „Karty historycznych ruin”.

Słowa kluczowe:

Zamek, badania historyczne, projekt, prace konserwatorskie, Sochaczew

Bibliografia

Antoniewicz J., Początki osadnictwa w Sochaczewie, [w:] Dzieje Sochaczewa i Ziemi Sochaczewskiej, Warszawa 1970.

Augustynek T., Wyniki dotychczasowych zamków w Krupem [w:] Architektura historycznej Małopolski, Materiały z sesji SHS […], Łańcut 1970.

Brykowska M., Badania architektoniczno-archeologiczne zamków w Sochaczewie, Ciechanowie i Odrzykoniu, [w:] Sprawozdania Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW, VI Konferencja Naukowa, Warszawa 1970.

Brykowska M., Bada¬nia historyczno-architektoniczne do prac konserwatorskich, [w:] Badania architektoniczne. Historia i perspektywy rozwoju, M. Arszyński, M. Prarat, U. Schaaf, B. Zimnowoda-Krajewska (red.), „Bernardinum” Sp. z o.o, Toruń 2015.

Brykowska M., Kuczyński J., Miłobędzki A., Zamek w Pińczowie w świetle ostatnich badań, [w:] Sprawozdania z działalności Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW w roku 1966, ZBnPŚ UW i PW, Warszawa 1968.

Brykowska M., Metody pomiarów i badań zabytków architektury, Oficyna Wydawnicza PW, Warszawa 2003.

Brykowska M., Piniński J., Sprawozdanie z prac przeprowadzonych na zamku w Sochaczewie w 1966 roku [w:] Sprawozdania z działalności Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW w roku 1966, ZBnPŚ UW i PW, Warszawa 1968.

Brykowska M., Podsumowanie sympozjum „Ruiny żywa” [w:] Trwała ruina. Problemy utrzymania i adaptacji, B. Szmygin (red.), ICOMOS, Lublin 2006.

Galicka I., Problematyka badań średniowiecznych zamków na Mazowszu, „Biuletyn Historii Sztuki”, XXV, 1965, nr 2.

Gawarecki W. H., Wiadomości historyczne o mieście Sochaczewie i przyległym mu zamku starożytnym [w:] Pamiętnik historyczny płocki, t. 2, Warszawa 1830.

Gruszecki A., Konserwacja ruin w Anglii, „Ochrona Zabytków” 19xx, z. 3-4.

Guerquin B., Sochaczew, „Ziemia”, XIV, nr 3,1929.

Guerquin B., Zamki w Polsce. Arkady, Warszawa 1974.

Gula J., Karasiewicz-Sczypiorski R., Zamek w Sochaczewie, „Z Otchłani Wieków”, r. 57, 2002, nr 3.

Hugo-Bader K., Zabytki i ich ochrona w powiecie sochaczewskim – na tle dziejów pow. sochaczewskiego [w:] Materiały monograficzne woj. warszawskiego, t. 6. 1930.

Jaworska J., Widoki Mazowsza. Materiały ikonograficzne w malarstwie, rysunku, grafice, „Rocznik Muzeum Narodowego”, VIII, 1964.

Kajzer L., Andrzejewski A., Zamek w Sochaczewie w świetle wyników badań archeologicznych, mpis, 2006 (referat na sesji w Sochaczewie).

Kajzer L., Kołodziejski S., Salm J., Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2001.

Kajzer L., Olszacki T., Mazowieckie zamki w Gostyninie i Sochaczewie na tle problematyki zamków starościńskich Krzysztofa Szydłowieckiego, [w:] Fundacje Krzysztofa Szydłowieckiego [...],W. Iwańczak, R. Kubicki, D. Kalina (red.), UG Ćmielów, Kielce-Ćmielów 2011.

Kajzer L., Wstęp do badań archeologiczno-architektonicznych, Uniwersytet Łódzki, Łódź 1986.

Karta ochrony historycznych ruin (ICOMOS 2012), [w:] Ochrona i konserwacja ruin zamkowych – wybrane problemy i przykłady, B. Szmygin, P. Molski (red.), Warszawa-Lublin 2013.

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. X, woj. warszawskie, (red.) I. Galicka i H. Sygietyńska, z. 24, Pow. sochaczewski, (opr.) I. Galicka. H. Sygietyńska i G. Kaczmarzyk, IS PAN, Warszawa 1973.

Kędzierski M., Zapłata R., Fryśkowska A., Wilińska M., Deliś P., Metody teledetekcyjne i fotogrametryczne w ochronie, konserwacji i inwentaryzacji zamków w ruinie, [w:] Zamki w ruinie – zasady postepowania konserwatorskiego, B. Szmygin, P. Molski (red.), Politechnika Lubelska. PKN ICOMOS, Warszawa-Lublin 2012.

Kieszkowski J., Kanclerz Szydłowiecki K., Z dziejów kultury i sztuki zygmuntowskich czasów, Poznań 1912.

Kuncewicz A., Plany przeglądowe miast polskich, ZAP, Warszawa 1929.

Kunkel R., Architektura gotycka na Mazowszu, Wyd. DiG, Warszawa 2006.

Lustracja województwa rawskiego XVII wieku, Z. Kędzierska (wyd.), Wrocław-Warszawa-Kraków 1965.

Lustracje województwa rawskiego w 1564 i 1570, Z. Kędzierska (wyd.), Warszawa 1959.

Markiewicz B., Z dziejów zamku sochaczewskiego, „Kurier literacko-naukowy” 1936, nr 34.

Miłobędzki A., Zamek Oleśnickich w Pińczowie, [w:] Siedziby biskupów krakowskich na terenie dawnego województwa sandomierskiego, Materiały z sesji […], L. Kajzer (red.), ROS i OŚK w Kielcach, Kielce 1997.

Musianowicz K., Ze studiów nad rozplanowaniem Sochaczewa przedlokacyjnego, „Wiadomości Archeologiczne, t. XXVII (1962).

Olszewski J. (rys.), „Ruiny zamku w Sochaczewie”, „Ziemia”, 1901.

Oryginał, replika, kopia, Materiały III Seminarium Metodologicznego Stowarzyszenia Historyków Sztuki […], Warszawa 1971.

Pałucki W., Ziemia Sochaczewska w wiekach XIV-XVIII [w:] Rutkowski H., Rozwój przestrzenny Sochaczewa od XIII do XVIII wieku, [w:] Dzieje Sochaczewa i Ziemi Sochaczewskiej, Warszawa 1970.

Piniński J., Sprawozdanie z badań archeologicznych przeprowadzonych na zamku w Sochaczewie w 1966 roku [w:] Sprawozdania z działalności Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW w roku 1966, ZBnPŚ UW i PW, Warszawa 1968.

Rottermund A. (red.), Jan Zachwatowicz, W stulecie urodzin, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 2000.

Ruiny zamku po pracach konserwatorskich – fotorelacja, https://e-sochaczew.pl/n/ruiny-zamku-po-pracach/39627 (dostęp: 10.11.2013).

Rutkowski H., Rozwój przestrzenny Sochaczewa od XIII do XVIII wieku, [w:] Dzieje Sochaczewa i Ziemi Sochaczewskiej, Warszawa 1970.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski (red.), t. X, Warszawa 1988.

Stronczyńsk K. (rys.), „Zwaliska zamku w Sochaczewie” [w:] Widoki zabytków starożytności […],1851.

Szmygin B., Problem ruin w świetle współczesnej teorii i praktyki konserwatorskiej [w:] Trwała ruina. Problemy utrzymania i adaptacji, B. Szmygin (red.), ICOMOS, Lublin 2006.

Tajchman J., Na czym polega metoda ochrony, konserwacji i zagospodarowania ruin zamkowych, [w:] Zamki w ruinie – zasady postepowania konserwatorskiego, B. Szmygin, P. Molski (red.), Politechnika Lubelska. PKN ICOMOS, Warszawa-Lublin 2012.

OCHRONA ZABYTKOWYCH RUIN - PROBLEMY BADAWCZE I PROJEKTOWE NA PRZYKŁADZIE ZAMKU W SOCHACZEWIE. (2018). Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, 6, 11-27. https://doi.org/10.35784/odk.871

Biogram autora

Maria Brykowska - Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej

prof. dr hab. arch. na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, studia – 1957, tytuł profesora – 1999. Kierownik Zakładu Architektury Polskiej na WA PW (1991-2006) i Studium Podyplomowego Badań Zabytków Architektury (1978-1988); autor licznych publikacji nt. dziejów architektury polskiej i europejskiej oraz opracowań badań historyczno-architektonicznych m.in. do własnych projektów konserwatorskich ruin zamków. Zainteresowania zespołami klasztornymi i zamkami, strukturą budowlaną, detalem i metodyką badań naukowych. Członek PKN ICOMOS (honorowy, nagroda im. Prof. J. Zachwatowicza), Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (od 1990) i in.

##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##