OCENA WARTOŚCI ZABYTKÓW EPOKI MODERNIZMU Z 1 POŁ. XX WIEKU. PROPOZYCJA METODY KLASYFIKACJI

Jakub Lewicki

doi:10.24358/ODK_2017_03_08

PDF

Opublikowane: 2017-03-21

DOI: https://doi.org/10.24358/ODK_2017_03_08

Numer Nr 3 (2017)

Artykuły

OCHRONA DÓBR KULTURY WSPÓŁCZESNEJ W DOKUMENTACH PLANISTYCZNYCH ŁODZI – DEFINIOWANIE ZASOBU ORAZ ZASAD OCHRONY
Maria Dankowska

7-18
PROBLEMATYKA KONSERWATORSKA I ZAŁOŻENIA OCHRONY OBIEKTÓW DAWNEGO KL AUSCHITZ-BIRKENAU
Jolanta Banaś-Maciaszczyk, Rafał Pióro

19-28
PRAWNO-AUTORSKA OCHRONA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO XX WIEKU
Wojciech Kowalski

29-44
DZIEDZICTWO ARCHITEKTURY POWOJENNEJ POLSKI JAKO ZAPIS PRZEMIAN POLITYCZNYCH, SPOŁECZNYCH I EKONOMICZNYCH
Małgorzata Rozbicka

45-68
OCHRONA DÓBR KULTURY 2 POŁ. XX W. NA ŚLĄSKU. URBANISTYKA, ARCHITEKTURA, RZEŹBA, MURAL
Helena Jadwiszczok-Molencka, Jacek Molencki

69-85
JAK MŁODY MOŻE BYĆ ZABYTEK? PRZESŁANKI NORMATYNE DO STWIERDZANIA „DAWNOŚCI” ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH
Marek Świdrak

87-94
AUTENTYZM VERSUS UDOSTĘPNIENIE. GRANICE KOMPROMISÓW W KONSERWACJI BYŁEGO OBOZU AUSCHWITZ-BIRKENAU
Anna Łopuska

95-106
OCENA WARTOŚCI ZABYTKÓW EPOKI MODERNIZMU Z 1 POŁ. XX WIEKU. PROPOZYCJA METODY KLASYFIKACJI
Jakub Lewicki

107-124
MODERNIZM JAKO SZCZEGÓLNIE WAŻNE POLSKIE DZIEDZICTWO XX WIEKU. KRYTERIA WYBORU I OCHRONY ZASOBÓW MODERNISTYCZNYCH NA PRZYKŁADZIE ARCHITEKTURY STALOWEJ WOLI
Grażyna Stojak

125-131
POSZUKIWANIE KRYTERIÓW OCENY NOWOCZESNYCH MALOWIDEŁ ŚCIENNYCH W ZABYTKOWYCH KOŚCIOŁACH W POLSCE
Małgorzata Korpała

133-145
DZIEDZICTWO PRZEMYSŁU – DZIEDZICTWO NIECHCIANE – DZIEDZICTWO NIEZNANE
Jacek Dąbrowski

147-160
DZIEDZICTWO NOWOCZESNOŚCI W JAPONII – KATEGORIE WARTOŚCIOWANIA I PRZYKŁADY OBIEKTÓW
Waldemar J. Affelt

161-178
ZABYTKI MODERNIZMU JAKO ZDEFINIOWANY ZASÓB DZIEDZICTWA ARCHITEKTONICZNEGO W KONTEKŚCIE OCHRONY KONSERWATORSKIEJ OBIEKTÓW POWOJENNYCH
Maciej Czarnecki

179-186

Archiwum

2021

Nr 12
2021-12-29 11
Nr 11
2021-06-30 13

2019

Nr 8
2019-12-20 28
Nr 7
2019-02-27 17

2018

Nr 6
2018-11-29 17
Nr 5
2018-02-28 15

2017

Nr 4
2017-11-29 15
Nr 3
2017-03-21 13

2016

Nr 2
2016-11-28 12
Nr 1
2016-05-30 15

Authors

Jakub Lewicki

jakublewicki@poczta.onet.pl

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

https://orcid.org/0000-0003-1766-659X ##orcid.unauthenticated##

Abstrakt

W pracy omówione zostały wszystkie próby oceny wartości zabytków XX wieku oraz wymienione najważniejsze polskie badania mające na celu ocenę XX-wiecznych budynków. Przedstawiono także kryteria ochrony architektury sporządzone w związku z przepisami wprowadzającymi pojęcie współczesnego dziedzictwa kulturowego zawartymi w ustawie o planowaniu przestrzennym z 2003 roku.

Praca omawia wykorzystanie kryteriów oceny wartości XX-wiecznego budynku zgodnie z aktualnie obowiązującą Ustawą o ochronie zabytków. Obejmowałyby one wartość artystyczną - formę obiektu lub kompleksu, jego jakość i wpływ - autentyczność idei, materiału, funkcji, materiału konstrukcyjnego, ponadregionalną i lokalną nowość oraz wartość historyczną - miejsca, ludzi, wydarzeń - europejską, ponadregionalną i lokalną. Zasugerowano również, aby zróżnicować wartość zabytków na europejską, ponadregionalną i lokalną. W przypadku poszczególnych zabytków należałoby zastosować następujące kryteria: określenie wartości bezwzględnie chronionych, wartości, które można przekształcić oraz wartości utracone, ale potrzebne do odtworzenia. Należałoby zastosować regułę postulującą większy zakres ochrony w przypadku zabytków o wyższej randze. Podstawą do wyboru XX-wiecznych zabytków powinny być dokumenty źródłowe zweryfikowane literaturą i aktualnymi badaniami.

Wybór tych obiektów winien być warunkowany następującymi wytycznymi: powinien być prosty i klarowny według dokładnie określonych kategorii i przy możliwie najmniejszej liczbie kryteriów oceny; powinien być zgodny z polskim prawem; musi umożliwiać selekcję zamiast pomnażać w bezmyślny sposób kolejne grupy cennych zabytków i wartości trudnych do zdefiniowania.

Ocena wartości modernistycznych zabytków i selekcja najcenniejszych budynków powinny stanowić podstawę do ustalenia rodzaju ochrony zabytków z tego okresu.

Słowa kluczowe:

modernizm, architektura XX-wieku, zabytki XX-wieku, ocena wartości, waloryzacja, ochrona zabytków

Bibliografia

Album Budownictwa Polskiego, „Polski Przemysł Budowlany”, R. V, 1928, nr 7–9.

Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka, (red.) G. Piątek, Warszawa 2012.

Architektura polska wczoraj i dziś, „Architektura i Budownictwo”, R. XIII, 1937, nr 4–5.

Awangarda Polska 1918–39, koncepcja Olgierd Czerner, Hieronim Listowski, Warszawa 1981.

Bieniecki Z., Potrzeba i drogi ochrony obiektów architektury najnowszej, „Ochrona Zabytków”, R. XXII, 1969 nr 2.

Bilewicz H. (red.), Włodzimierz Padlewski: Architektura i sztuka. W roku jubileuszu stulecia urodzin, Warszawa 2008.

Błaszczyk D., Juliusz Żurawski. Przerwane dzieło modernizmu, Warszawa 2010.

Błotnicka-Mazur E., Między profesją i pasją. Życie i twórczość Bohdana Kelles-Krauzego, Lublin 2010.

Bohdan Pniewski 1897–1965. Katalog, Warszawa 1967.

Brykowska M., Architekt Oskar Sosnowski (1880–1939) profesor Politechniki Warszawskiej: twórczość i dzieła, Warszawa 2000.

Brykowska M., Oskara Sosnowskiego świat architektury: twórczość i dzieła, Warszawa 2005.

Burno F., Świątynie nowego państwa: kościoły rzymskokatolickie II Rzeczypospolitej, Warszawa 2012.

Burno F., Zygmunt Gawlik 1895–1961. Architekt katedry katowickiej, Warszawa 2003.

Butelski K., Zbigniew Kupiec 1905–1990. Ewolucja twórczości od modernizmu do regionalizmu, Kraków 2012.

Chojecka E., Miasto jako dzieło sztuki, Architektura i urbanistyka Bielska Białej do 1939 roku, Bielsko Biała 1994.

Chojecka E., Nieznane piękno sztuki śląskiej. Architektura i urbanistyka Bielska Białej 1855–1939, Katowice 1987.

Cielątkowska R., Architektura i urbanistyka Lwowa II Rzeczpospolitej, Gdańsk 1998.

Dawidowski R., Długopolski R., Szymski A. M., Architektura modernistyczna lat 1928–1940 na obszarze Pomorza Zachodniego, Szczecin 2001.

Dybczyńska-Bułyszko A., Kształt dla chaosu. Twórczość Romualda Gutta a problemy polskiego modernizmu, Warszawa 2008.

East European Modernism. Architecture in Czechoslovakia, Hungary and Poland between the Wars, (red.) W. Leśnikowski. Essays by Vladimír Šlapeta, John Macsai, János Bonta and Olgierd Czerner,Rizzoli 1996.

Faryna-Paszkiewicz H., Grygiel T., Marcinowska-Skrabucha A., Polska bibliografia sztuki 1801–1944, T. IV, Architektura, cz. 2, Topografia A-Ż, Wrocław 2001.

Fragmenty stuletniej historii 1899–1999. Ludzie, fakty, wydarzenia. W stulecie organizacji warszawskich ar¬chitektów, (red.) T. Barucki [i inni], SARP Oddział Warszawski , Warszawa 2001.

Fragmenty stuletniej historii 1899–1999. Relacje, wspomnienia, refleksje. W stulecie organizacji warszawskich architektów, (red.) T. Barucki [i inni], SARP Oddział Warszawski , Warszawa 2001.

Heyman Ł., Nowy Żoliborz 1918–1939. Architektura-Urbanistyka, Wrocław 1976.

Jaroszewski T. S., Przedruk wcześniejszych prac Tadeusza S. Jaroszewskiego [w:] Od klasycyzmu do nowoczesności. O architekturze polskiej XVIII, XIX i XX wieku, Warszawa 1996.

Jeleński A., Konferencja „Problemy ochrony architektury najnowszej”, „Ochrona Zabytków”, R. XXIV, 1971 nr 2.

Jonkajtys-Luba G., Czesław Przybylski, Warszawa 1989.

Leśniakowska M., Architektura w Warszawie 1918–39, Warszawa 2000.

Leśniakowska M., Architektura w Warszawie, Warszawa 2000.

Leśniakowska M., Jan Koszczyc Witkiewicz 1881–1958. Warszawski architekt doby historyzmu, Warszawa 1998.

Lewicki J., Wartościowanie zabytków w Polsce [w:] Wartościowanie zabytków architektury”, red. B. Szmygin, Warszawa 2013.

Lewicki J., Ochrona i konserwacja architektury modernistycznej. Polska praktyka ostatnich lat [w:] Prolegomena do ochrony obiektów architektonicznych i zespołów urbanistycznych Poznania XX wieku, (red.) H. Grzeszczuk Brendzel, G. Klause, G. Kodym-Kozaczko, P. Marciniak, Poznań 2009.

Lewicki J., Powołanie kolegium doradczego ds. ochrony zabytków architektury modernistycznej w Polsce, „Ochrona Zabytków”, R. LX, 2007, nr 1.

Lewicki J., Roman Feliński – architekt i urbanista. Pionier nowoczesnej architektury, Warszawa 2007.

Lewicki J., Zabytek – historyczny zespół urbanistyczny i budowlany- dobro kultury współczesnej [w:] 10 lat obowiązywania ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Rozważania de lege lata i de lege ferenda, Materiały z ogólnopolskiej konferencji w Gdańsku-Gdyni, red. K. Zeidler, Gdańsk 2014.

Łoza S., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.

Marek Czapelski, Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku, Warszawa 2008.

Minorski J., Polska nowatorska myśl architektoniczna w latach 1918–1939, Warszawa 1970.

Odorowski W., Architektura Katowic w latach międzywojennych, Katowice 1994.

Olszewski A., Nowa forma w architekturze polskie 1900–1925, Warszawa 1967.

Omilanowska M., Stefan Szyller (1857–1933) i budowanie w jego czasach, Warszawa 1998.

Pawłowski K. K., Kierunki rozwoju urbanistyki polskiej okresu międzywojennego a ewolucja osiedla mieszkaniowego [w:] Sztuka XX wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Słupsk, październik 1969, Warszawa 1971.

Pawłowski K. K., Osiedle, miasto, region, kraj [w:] Awangarda Polska 1918–39, koncepcja Olgierd Czerner, Hieronim Listowski, Warszawa 1981.

Pismo Magdaleny Gawin z dnia 15 lutego 2016 roku skierowane do wojewódzkich konserwatorów zabytków.

Polska bibliografia sztuki 1801–1944, T. III, Rzeźba, cz. 1, Źródła, opr. Janina Wiercińska, Maria Liczbińska, Hanna Faryna-Paszkiewicz, Wrocław 1986.

Polska bibliografia sztuki 1801–1944, T. IV, Architektura, cz. 1, Źródła. Opracowania ogólne. Historia. Architekci i budowniczowie, (red.) J. Wiercińska, Wrocław 1991.

Praojcowie i ojcowie. Dorobek polskich absolwentów Wydziału Architektonicznego Politechniki Lwowskiej, Muzeum Architektury, Wrocław 1994–95. (red.) I. Juszkiewicz, O. Czerner.

Problemy ochrony architektury najnowszej 1850–1939, Biblioteka Muzealnictwa i Ochrony Zabytków, Seria B, T. XXIX, Warszawa 1971.

Pszczółkowski M., Toruńska architektura XX wieku, Toruń 2011.

Reakcja na modernizm. Architektura Adolfa Szyszko-Bohusza, Kraków 2013.

Romaniak W., Wybrane zagadnienia urbanistyki i architektury w województwie pomorskim w latach 1920–1939, Warszawa 2005.

Rytel G., Lucjan Korngold. Warszawa-San Paulo 1897–1963, Warszawa 2014.

Skuratowicz J., Architektura Poznania w latach 1918–1939, „Kronika Miasta Poznania”, 1996, nr 4.

Sołtysik M., Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993.

Sołtysik M., Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu dwudziestolecia międzywojennego, Gdynia, 2003.

Toruński modernizm architektura miasta 1920–1989, (red.) K. Kluczwajd, M. Pszczółkowski, Toruń 2015.

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Wisłocka I., Dom i miasto jutra, Warszawa 1971.

Wisłocka I., Awangardowa architektura polska 1918–39, Warszawa 1968.

Wiśniewski M., Ludwik Wojtyczko. Krakowski architekt i konserwator zabytków pierwszej połowy XX wieku, Kraków 2003.

Wysocka A., Architektura i urbanistyka Bydgoszczy w dwudziestoleciu międzywojennym, Lublin 2015.

Zachwatowicz J., Architektura polska, Warszawa 1966.

Zieliński J., Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, t. 1–15, Warszawa 1995–2011.

http://mkidn.gov.pl/pages/posts/szansa-na-ochrone-zabytkow-architektury-modernistycznej---bdquopozegnanie-emiliirdquo-6292.php, (dostęp: 10.12.2016).

OCENA WARTOŚCI ZABYTKÓW EPOKI MODERNIZMU Z 1 POŁ. XX WIEKU. PROPOZYCJA METODY KLASYFIKACJI. (2017). Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, 3, 107-124. https://doi.org/10.24358/ODK_2017_03_08

Biogram autora

Jakub Lewicki - Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

historyk architektury i konserwator zabytków, profesor nauk technicznych, dr hab. w dziedzinie
architektury i urbanistyki o specjalizacji historia architektury i konserwacja zabytków, kierownik
Zakładu Konserwacji Zabytków i Ochrony Krajobrazu UKSW i Dyrektor Instytutu Architektury
i Urbanistyki PWSZ w Nysie, wykłada historię architektury i konserwację zabytków. Autor ponad
150 publikacji z zakresu konserwacji zabytków i historii architektury oraz licznych niepublikowanych
prac będących efektem badań terenowych. Wiceprezes Sekcji Polskiej DOCOMOMO (International
Working Party for Documentation and Conservation of Buildings, Sites and Neighbourhoods of
the Modern Movement), a także Przewodniczący Komisji Ochrony i Konserwacji Architektury
Modernistycznej ICOMOS.

##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##