Renegocjacja roli eksperta Konwencja z Faro, zabytkowe kościoły i rola społeczności w ochronie zabytków

Konwencja ramowa Rady Europy w sprawie wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa (konwencja z Faro) stanowiła znaczący krok naprzód w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego i zrozumienia jego znaczenia. Uznając „potrzebę umieszczenia ludzi i wartości ludzkich w centrum rozszerzonej i interdyscyplinarnej koncepcji dziedzictwa kulturowego” (preambuła), konwencja ta podważa rolę tradycyjnej wiedzy specjalistycznej w zakresie dziedzictwa kulturowego. W efekcie sugeruje ona, że rola ta powinna zostać renegocjowana, z korzyścią zarówno dla dziedzictwa kulturowego, jak i dla całego społeczeństwa. Specjaliści zajmujący się dziedzictwem kulturowym nie podjęli jeszcze w pełni daleko idących skutków tego faktu. Oczywiste jest, że ignorowanie wiedzy eksperckiej w zakresie dziedzictwa kulturowego stanowi realne zagrożenie zarówno dla dziedzictwa kulturowego, jak i dla społeczeństwa, ale często nie dostrzega się równie realnego i przeciwnego zagrożenia, jakim jest ignorowanie interesów społeczności, które tworzą się wokół zabytkowych budynków i które są przez nie kształtowane. Wiedza ekspercka w zakresie dziedzictwa kulturowego, zazwyczaj ubrana w język „naukowy”, jest często wykorzystywana do wysuwania roszczeń własnościowych wobec danego dziedzictwa i sprzeciwiania się rozsądnym zmianom. Jednakże, jeśli można powiedzieć, że ktoś jest „właścicielem” tych budynków, to jest to społeczność, która nadal je ożywia. Niniejszy artykuł rozważa relacje między ekspertami a osobami nieprofesjonalnymi na podstawie analizy przykładów angielskich kościołów parafialnych, które przeszły zmiany. Troska o te kościoły oraz kwestie własności i konserwacji istotnie przyczyniły się do powstania nowoczesnej konserwacji zabytków w Wielkiej Brytanii (dzięki manifestowi Williama Morrisa z 1877 r. dla Towarzystwa Ochrony Starożytnych Budowli). Budynki te pozostają przedmiotem sporów, jednak system zarządzania zmianami stwarza okazję do dialogu między ekspertami ds. dziedzictwa kulturowego a zainteresowanymi stronami. Przedstawiając kilka kluczowych przykładów prób zmian, niniejszy artykuł analizuje system pozwoleń dla budynków kościelnych w Anglii oraz wynikające z tego relacje między ekspertami a społecznościami.