POMNIKI PIERWSZOWOJENNE W PRUSACH WSCHODNICH JAKO MIEJSCA PAMIĘCI CZY UPAMIĘTNIENIA

Joanna Jakutowicz

doi:10.35784/odk.859

PDF

Opublikowane: 2018-02-28

DOI: https://doi.org/10.35784/odk.859

Numer Nr 5 (2018)

Artykuły

MIEJSCE PAMIĘCI W ZASOBIE KULTUROWEGO DZIEDZICTWA TECHNIKI
Waldemar J. Affelt

11-31
MIEJSCE PAMIĘCI A PRZESTRZENIE PAMIĘCI
Marek Barański

33-46
MIEJSCE PAMIĘCI - PAMIĘĆ MIEJSCA, DEFINIOWANIE I ZASADY OCHRONY W DOKUMENTACH PLANISTYCZNYCH ŁODZI
Maria Dankowska

47-61
POMNIKI PIERWSZOWOJENNE W PRUSACH WSCHODNICH JAKO MIEJSCA PAMIĘCI CZY UPAMIĘTNIENIA
Joanna Jakutowicz

63-74
ZAGADNIENIE OCHRONY MIEJSC PAMIĘCI W TEORII I W PRAKTYCE
Wojciech Kowalski

75-89
MIEJSCA PAMIĘCI JAKO PRZEDMIOT REFLEKSJI TEORETYCZNO-KONSERWATORSKIEJ
Janusz Krawczyk

91-101
POLSKIE MIEJSCA PAMIĘCI - ZMIANY INTERPRETACJI I PROBLEMY OCHRONY W XXI WIEKU
Jakub Lewicki

103-113
MIEJSCE PAMIĘCI W PRAWIE HISZPAŃSKIM
Anna Ławicka

115-123
ARTEFAKTY W MIEJSCACH PAMIĘCI - KWESTIA RESTYTUCJI EKSPONATÓW MUZEALNYCH
Anna Mazur

125-134
NASZE CZY OBCE? CMENTARZE WIELKIEJ WOJNY W MAŁOPOLSCE. ZAGROŻENIA I PERSPEKTYWY
Agnieszka Partridge

135-144
PAMIĘĆ MIEJSCA. ROLA I ZNACZENIE MATERIALNEGO KOMPONENTU W ‚STAWANIU SIĘ’ MIEJSC PAMIĘCI
Grzegorz Rytel

145-153
MIEJSCA PAMIĘCI MNIEJSZOŚCI UKRAIŃSKIEJ NA PODKARPACIU A UPAMIĘTNIENIE ZBROJNEGO KONFLIKTU NA POGRANICZU POLSKO-UKRAIŃSKIM PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ
Grażyna Stojak

155-166
MIEJSCA PAMIĘCI - DEFINIOWANIE POJĘCIA DLA OCHRONY ZABYTKÓW
Bogusław Szmygin

167-175
POSTPRAWDA INSKRYPCJI W MALARSTWIE ŚCIENNYM - DYLEMATY KONSERWACJI
Ewa Święcka

177-185
TABLICA PAMIĘCI SENATORÓW II RP
Jarosław Maciej Zawadzki

187-190

Archiwum

2020

Nr 10
2020-12-22 9
Nr 9
2020-12-04 11

2019

Nr 8
2019-12-20 28
Nr 7
2019-02-27 17

2018

Nr 6
2018-11-29 17
Nr 5
2018-02-28 15

2017

Nr 4
2017-11-29 15
Nr 3
2017-03-21 13

2016

Nr 2
2016-11-28 12
Nr 1
2016-05-30 15

Authors

Joanna Jakutowicz

hfh.icomos@gmail.com

Narodowy Instytut Dziedzictwa , Polska Akademia Nauk

Abstrakt

Na terenie południowych Prus Wschodnich istniały co najmniej 494 pomniki upamiętniające poległych w I wojnie światowej. Ze względu na niewielki zasób materiałów źródłowych, ich funkcja społeczna nie jest dziś w pełni uchwytna. Z pewną dozą ostrożności można stwierdzić, iż odegrały one istotną rolę w procesie tożsamościowotwórczym wschodniopruskiej prowincji, zwłaszcza po 1934r. gdy narracja pierwszowojenna została wprzęgnięta w mechanizm nazistowskiej propagandy.
Po 1945r. pomniki te, jako element niechcianego niemieckiego dziedzictwa były niszczone lub uległy zapomnieniu i zaniedbaniu. Zmiana w ich postrzeganiu nastąpiła po 1989r., gdy ponownie stały się pożądanym elementem lokalnego krajobrazu, świadectwem przeszłości oraz elementem lokalnej historii.

Słowa kluczowe:

Pamiętniki I Wojny Światowej, Prusy Wschodnie

Bibliografia

Agejczyk T., O pomnikach wojennych Powiatu Elbląskiego do 1945r., Elbląg 2013.

Archiwum Państwowe Olsztyn, Pismo Zbigniewa Reskiego do Komisji Kulturalno-Oświatowej przy Olsztyńskiej Wojewódzkiej Radzie Narodowej z 30.08.1948r., Olsztyńska WRN, komisja kontroli społecznej 1947-1948, sygn. 617/61.

Archiwum Państwowe Olsztyn, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Olsztynie, Dokumentacja techniczna dotycząca budowy dróg, mostów i placów na terenie m. Olsztyn, 1950, sygn. 458/899.

Assmann A., Im Zwischenraum zwischen Geschichte udn Gedächtniss: Bemerkungen zu Pierre Noras „Lieux de mémoire” [w]: E. François, Lieux de memoire, Erinnerungsorte. D’un modèle francais àun projet allemand, Berlin 1996.

Bohle H. J., Bischofswerder/ Kr. Rosenberg, „Westpreußen Jahrbuch”, 1997.

Böhmke H. B., Die Verwaltung des Regierungsbezirkes Marienwerder 1920-1945, Bonn 1982.

Buchholz F., Bilder aus Wormditts Vergangenheit, Wormditt 1931.

Cicero M. T., De oratore = Über den Redner : lateinisch und deutsch, Stuttgart 1976.

Csaky M., Orte des Gedächtnisses, Wiedeń 2000.

Czarnecka D., „Pomniki wdzięczności” Armii Czerwonej w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej, Warszawa 2015.

de Boer P., Frijhof W., Lieux de memoire et identités nationales, Amsterdam 1993.

Feldbaek O., Dansk identiteshistorie, Kopenhaga 1991/92.

Filipowicz T., Zagadnienia Prus Wschodnich w memoriałach przedłożonych Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” nr 1, 1980.

François E., Schultze H., Deutsche Erinnerungsorte, 3. Bde, Monachium 2001.

Halbwachs M., Społeczne ramy pamięci, Warszawa 2008.

Heldt J., Baumgart heute – Juni 1992, „Stuhmer Heimatbrief”, nr 43, 1992.

Isnenghi M., I luoghi Della memoria, t. 3, Rzym/Bari 1997/98.

Jakutowicz J., Karta katalogowa pomnika w Bągarcie [w:] Pomniki pierwszowojenne na terenie południowych Prus Wschodnich, mps w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Olsztyn, Olsztyn 2017.

Jakutowicz J., Karta katalogowa pomnika w Idzbarku [w:] Pomniki pierwszowojenne na terenie południowych Prus Wschodnich, mps w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Olsztyn, Olsztyn 2017.

Jakutowicz J., Karta katalogowa pomnika w Młynarach [w:] Pomniki pierwszowojenne na terenie południowych Prus Wschodnich, mps w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Olsztyn, Olsztyn 2017.

Jakutowicz J., Karta pomnika w Próchniku [w:] Pomniki pierwszowojenne na terenie południowych Prus Wschodnich, mps w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Olsztyn, Olsztyn 2017.

Jakutowicz J., Polityka, pamięć, przestrzeń. Pomniki, tablice pamiątkowe i substancja zabytkowa na Warmii i Mazurach po 1945r. [w:] Pod dyktando ideologii. Studia z dziejów architektury i urbanistyki w Polsce Ludowej, P. Knap (red.), Szczecin 2013.

Jakutowicz J., Pomnik w Pasymiu poświęcony poległym w I wojnie światowej, „Rocznik Mazurski”, 2014.

Jakutowicz J., Pomnik wdzięczności Armii Radzieckiej w Lidzbarku Warmińskim, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, nr 2, 2016.

Jakutowicz J., Pomniki pierwszowojenne na terenie południowych Prus Wschodnich, mps w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Olsztyn, Olsztyn 2017.

Knercer W., Cmentarze z okresu I wojny światowej w województwie olsztyńskim, Warszawa 1995.

Łapo J. M., Niemieckie pomniki wojenne na Mazurach po 1945r., „Warmińsko-mazurskie studia z historii najnowszej”, nr 1, 2016.

Nietschke B., Repolonizacja czy polonizacja? Polityka władz polskich wobec byłych kresów wschodnich III Rzeszy [w:] Polacy-Niemcy-Pogranicze, (red.) G. Wyder, T. Nodzyński, Zielona Góra 2006.

Nora P., Les Lieux de memoire I. La République, Paryż 1984.

Nora P., Zwischen Geschichte und Gedächtniss. Frankfurt nad Menem, 1990.

Quintilianus M. F., Kształcenie mówcy, Wrocław 1951.

Rutkowska M., Elementy polityki wobec niemieckiej spuścizny kulturowej na Ziemiach Zachodnich (1945-1950) [w:] Wspólne dziedzictwo? Ze studiów nad stosunkiem do spuścizny kulturowej na Ziemiach Zachodnich i Północnych, Z. Mazur (red.), Poznań 2000.

Sakson A., Stosunki narodowościowe na Warmii i Mazurach 1945-1997, Poznań 1998.

Teheran- Jałta-Poczdam. Dokumenty konferencji trzech wielkich mocarstw. Warszawa 1970.

Tietz J., Das Tannenberg Nationaldenkmal. Architektur, Geschichte, Kontekst, Berlin 1999.

Traba R., „Wschodniopruskość”. Tożsamość regionalna i narodowa w kulturze politycznej Niemiec, Poznań - Warszawa 2005.

Traba R., Hahn H. (red.), Polsko-niemeickie miejsca pamięci, t. 1-4, Warszawa 2012-2015.

Uchwała Rady Gminy w Sorkwitach nr XVIII/111/2016 z 20.05.2016r. w sprawie wyrażenia zgody na odtworzenie w Surmówce pomnika upamiętniającego mieszkańców wsi Surmówka, którzy stracili życie w I wojnie światowej, Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Sorkwity, dostęp 01.02.2018.

van Sas N. C. F., Waar de blanke top der duinen. En andere vedarlandse herinnerungen, Amsterdam 1995.

Zaproszenie na uroczyste odsłonięcie pomnika w Wielbarku, b. a., Denkmalsweihe, „Heimatbote der Kreisgemeinschaft Ortelsburg”, 1987.

POMNIKI PIERWSZOWOJENNE W PRUSACH WSCHODNICH JAKO MIEJSCA PAMIĘCI CZY UPAMIĘTNIENIA. (2018). Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, 5, 63-74. https://doi.org/10.35784/odk.859

Biogram autora

Joanna Jakutowicz - Narodowy Instytut Dziedzictwa, Polska Akademia Nauk

absolwentka stosunków międzynarodowych i ochrony dóbr kultury Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W latach 2012-2108 zatrudniona w olsztyńskim oddziale Narodowego Instytutu Dziedzictwa, od marca 2018r. pracowniczka Stacji Naukowej w Wiedniu Polskiej Akademii Nauk.

##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##